Merkez Bankası Başkanı Karahan: Savaş Dezenflasyon Sürecini Olumsuz Etkiliyor

Merkez Bankası Başkanı Fatih Karahan, TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu’na yaptığı sunumda, ABD/İsrail ile İran arasındaki savaşın dezenflasyon sürecini olumsuz etkilediğini bildirdi. Karahan, jeopolitik gerilimlerin enerji fiyatlarını artırdığını ancak fiyat istikrarı hedeflerinden vazgeçilmeyeceğini vurguladı. Bankanın tüm para politikası araçlarını bu doğrultuda kullanmaya devam edeceğini açıkladı.

Savaşın özellikle enerji ve ulaştırma hizmet fiyatları üzerinde belirleyici rol oynadığını ifade eden Karahan, Hürmüz Boğazı’nın kapanma riskinin küresel enerji arzı için tehdit oluşturduğunu kaydetti. Petrol fiyatlarındaki oynaklık azalsa da tarihsel ortalamanın üzerinde seyretmeye devam etti.

Endüstriyel metal ve tarımsal emtia fiyatlarındaki artışlar, enerji dışı enflasyonun da yükselmesine neden oldu. Küresel ölçekte manşet enflasyonun enerji fiyatlarına bağlı olarak arttığını belirten Karahan, küresel para politikalarının bu duruma ilk tepkisinin sınırlı kaldığını aktardı.

Gelişmiş ülkelerde beklenen faiz indirimlerinin ötelenmekte olduğunu dile getiren Merkez Bankası Başkanı, ABD Merkez Bankası’nın (Fed) yıl boyunca politika faizini değiştirmeyeceği beklentisini paylaştı. Avrupa Merkez Bankası’nın (ECB) ise yılın ikinci yarısında faiz artırmasının beklendiğini ifade etti.

Küresel Ticaret ve Cari Denge Görünümü

Sıkı para politikalarının talep kompozisyonunda dengeli bir seyir sağladığını belirten Fatih Karahan, 2025’te tüketimin büyümeye katkısının 2023’e kıyasla belirgin şekilde gerilediğini söyledi. Yatırımların büyümeye katkısının ise devam ettiğini kaydetti.

Karahan, jeopolitik koşulların zorluklarına rağmen Türkiye’nin ihracatında artış ve ithalatında azalış gerçekleştiğini açıkladı. Enerji ithalatındaki artışa karşın, altın ve enerji hariç ithalatta düşüş gözlendiğini, böylece nisan ayında dış ticaret açığının ilk çeyreğe göre gerilediğini belirtti.

Cari açığın yılın ilk çeyreğinde dış ticaret ve hizmetler dengesindeki görünüme bağlı olarak arttığını dile getiren Karahan, milli gelire oran olarak tarihsel ortalamaların altında kalmayı sürdürdüğünü ekledi. Savaşın tetiklediği enerji fiyatı yükselişinin mart ayındaki enerji ithalatında belirgin artışa neden olduğunu aktardı.

Merkez Bankası Başkanı, korumacı önlemlerin ve jeopolitik risklerin yılın geri kalanında dış ticaret açığı üzerinde yukarı yönlü baskıyı artırdığını vurguladı. 2026’da cari açığın milli gelire oranının uzun dönem ortalamasının altında gerçekleşeceğini öngördüklerini ancak jeopolitik gelişmelerin belirsizlik içerdiğini ifade etti.

Enflasyon Gelişmeleri ve Beklentiler

Nisan itibarıyla yıllık tüketici enflasyonunun yüzde 32,4 seviyesinde gerçekleştiğini hatırlatan Karahan, mayıs 2024’te ulaşılan zirveye kıyasla belirgin bir düşüş yaşandığını ancak enflasyonun yüksek seyrini koruduğunu ifade etti. Enflasyonun ana eğilim göstergelerinin son üç aylık ortalamalarda bir miktar yükselişe işaret ettiğini belirtti.

Yılın ilk dört ayındaki fiyat artışlarına bakıldığında, temel mal ve hizmet gibi çekirdek gruplarda yavaşlama gözlenirken, gıda ve enerjide yükseliş kaydedildi. Nisan ayı tüketici enflasyonunda enerji, gıda ve giyim fiyatlarının öne çıktığını aktardı.

Akaryakıt fiyatlarındaki gelişmelerin etkisiyle ulaştırma hizmetlerinde fiyat artışlarının güçlü seyrettiğini söyleyen Karahan, martta ılımlı seyreden gıda fiyatlarının nisanda tekrar hızlandığını belirtti. Petrokimya ürünleriyle bağlantısı güçlü kalemlerde de petrol fiyatlarındaki artışın yansımasıyla fiyat yükselişleri yaşandı.

Şubat 2026’nın sonunda başlayan Orta Doğu geriliminin negatif arz şoklarına yol açarak enflasyonist baskıları artırdığını dile getiren Merkez Bankası Başkanı, yurt içi enerji fiyatlarının petrol ve doğal gaz öncülüğünde hızlandığını kaydetti. Enerji yıllık enflasyonunun son iki ayda 19 puan arttığını bildirdi.

Karahan, ham petrol fiyatlarındaki artışların tüketici fiyatlarına etkisini sınırlamak amacıyla akaryakıt ürünlerinde eşel mobil sisteminin devreye alındığını hatırlattı. Bu sistemin, petrol fiyatlarındaki artışların enflasyona yansımasını önemli ölçüde sınırladığını vurguladı.

Hizmet enflasyonunda kira ve eğitim hizmetlerinin yüksek seyrettiğini belirten Fatih Karahan, bu kalemlerde geçmiş enflasyona endeksleme eğiliminin etkili olduğunu ifade etti. Son bir yıllık dönemde her iki kalemde de enflasyonda önemli düşüşler yaşandığını dile getirdi.

Kira ve eğitim dışında kalan hizmet kalemlerinde tüketici enflasyonuna daha yakın bir resim görüldüğünü aktaran Karahan, yakın dönem kira verileri ve yeni kiracı kira endeksinin enflasyonda aşağı yönlü eğilime işaret ettiğini belirtti. Eğitimde fiyat ayarlamalarına dair düzenleme değişikliklerinin de önemli olduğunu vurguladı.

Enflasyon beklentilerinin arzu edilen ölçüde gerilemediğini ve halen tahminlerin üzerinde seyrettiğini ifade eden Karahan, yılın ilk aylarındaki gıda fiyatları ve Orta Doğu’daki gelişmelerin beklentilerde bozulmaya yol açtığını söyledi. Jeopolitik gelişmelerin olası ikincil etkilerinin kritik bir risk unsuru olduğunu kaydetti.

Makroihtiyati Tedbirler ve Rezerv Gelişmeleri

Orta Doğu’da başlayan gerilim kaynaklı artan belirsizliklerin ham petrol, doğal gaz ve emtia fiyatlarında yüksek oynaklıklara ve artışa neden olduğunu dile getiren Fatih Karahan, enflasyon görünümü üzerindeki riskleri sınırlamak amacıyla zamanlı tedbirler aldıklarını anlattı.

TL mevduat, kredi büyümesi ve likidite yönetimi odaklı makroihtiyati tedbirleri sıkı para politikası duruşunu desteklemek üzere uygulamaya devam ettiklerini belirten Karahan, TL mevduat payını artırmayı hedefleyen düzenlemeleri finansal koşullara göre revize ettiklerini söyledi.

Kur Korumalı Mevduat (KKM) hesaplarının açılması ve yenilenmesi uygulamasını 2025’te sonlandırdıklarını ve bu hesaplarda çok sınırlı bir bakiye kaldığını aktardı. Kredi büyümesindeki dalgalanmaları yönetmek için büyüme sınırlarını kullandıklarını ve aktif likidite yönetimi politikasıyla parasal aktarım mekanizmasını güçlendirdiklerini ifade etti.

Geçen yıldan itibaren kıymetli maden fiyatlarındaki hızlı yükseliş ve artan jeopolitik riskler sonucunda TL payının zaman zaman dalgalandığını belirten Karahan, sıkı para politikası duruşunun yurt içi yerleşiklerin TL mevduat tercihinin korunmasında rol oynadığını vurguladı. TL mevduatın payının yüzde 59 ile tarihsel ortalamasına yakın seviyede kaldığını ekledi.

Yaşanan jeopolitik gelişmeler sırasında hane halkında döviz talebinin oluşmadığını ifade eden Merkez Bankası Başkanı, mart ayının son haftasında altın fiyatlarında görülen hızlı gerilemenin altın talebinde yükselişe yol açtığını belirtti. Takip eden dönemde altın fiyatlarının dengelenmesiyle bu talebin sona erdiğini ve döviz tarafında satış eğiliminin devam ettiğini kaydetti.

Savaş döneminde artış kaydeden risk ve oynaklık göstergelerinde ateşkes görüşmeleri sonrasında gerileme yaşandığına işaret eden Karahan, jeopolitik gelişmeler sonucu 27 Mart’ta 155 milyar dolara gerileyen brüt rezervlerin 24 Nisan’da 171 milyar dolara ulaştığını bildirdi. Swap hariç net rezervlerin ise 17 milyar dolar artışla 36 milyar dolara yükseldiğini belirtti.

Karahan, jeopolitik gelişmelerin neden olduğu arz şoklarının dezenflasyon sürecini olumsuz etkilediğini ancak bunun fiyat istikrarına ulaşma kararlılığını değiştirmeyeceğini yineledi. Fiyat istikrarı sağlanana kadar sıkı para politikası duruşunu sürdüreceklerini, çünkü fiyat istikrarının sürdürülebilir büyüme ve toplumsal refah artışı için ön koşul olduğunu vurguladı.

• #Fatih Karahan
• #Merkez Bankası