Emtiada Jeopolitik Fay Hattı Ürün Bazlı Ayrışmaları Tetikledi

ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının başlattığı jeopolitik gerilimler, mart ayında küresel emtia piyasasında ürün bazlı keskin ayrışmalara neden oldu. Petrol, doğal gaz, alüminyum, mısır ve pirinçte arz endişeleriyle sert yükselişler yaşanırken, güçlenen dolar değerli metaller ve baz metaller üzerinde satış baskısı oluşturdu.

Dünya genelinde yükselen petrol fiyatları, maliyet kaynaklı enflasyonist baskıları güçlendirme endişesi yarattı. Bu durum, merkez bankalarının para politikalarında daha temkinli adımlar atabileceği beklentilerini öne çıkardı.

Tedarikçiler, hasar gören tesisler, aksayan lojistik ve artan nakliye riskleriyle mücadele etti. Bu gelişmeler, küresel çapta tüketici ve işletmeleri aylarca daha yüksek yakıt fiyatlarıyla karşı karşıya bırakma riskini belirginleştirdi.

Enerji ve Tarım Emtiasında Yükselişler

Brent petrolün varil fiyatı 27 Şubat’tan bu yana yüzde 31,4 artışla 94,3 dolar seviyelerine çıktı. Bu dönemde 119 dolara kadar ulaşan Brent petrol, Haziran 2022’deki Rusya-Ukrayna Savaşı’ndan bu yana en yüksek seviyeyi gördü.

Hollanda merkezli TTF’de işlem gören doğal gaz kontratları yüzde 69 yükseldi. Orta Doğu’da tırmanan gerilim, küresel gaz piyasasını sarstı ve Katar’ın üretimi durdurması dünya LNG arzının yaklaşık yüzde 20’sini etkiledi.

Hürmüz Boğazı kaynaklı lojistik sorunlar tahıl grubunda arz endişelerini artırdı. 27 Şubat’tan bu yana Chicago Ticaret Borsasında mısırın kile başına fiyatı yüzde 2,3, pirincin kile başına fiyatı ise yüzde 2,5 yükseldi.

Mısır, biyoyakıt ham maddesi olarak kullanıldığı için, petrol fiyatlarındaki yükseliş biyoyakıt talebini artırdı ve mısır fiyatlarında yükselişe neden oldu.

Buğdayın kile başına fiyatı Şubat 2025’ten bu yana en yüksek seviye olan 6,41 dolara ulaşmasına rağmen, satışlarla 27 Şubat’a göre yüzde 1,7 azaldı. Soya fasulyesinin kile başına fiyatı da Mayıs 2024’ten bu yana en yüksek seviye olan 12,3875 doları görmesine karşın yüzde 1,5 düşüş kaydetti.

ABD Başkanı Donald Trump’ın İran saldırılarını erteleme kararı, Orta Doğu ve Kuzey Afrika’daki buğday kıtlığı endişelerini hafifletti. Trump’ın bölgede bir anlaşma zemini üzerinde çalıştığına ve İran ile müzakere halinde olduklarına dair açıklamaları, gerilimlerin sona erebileceği umutlarını artırarak özellikle buğday ve soya fasulyesi fiyatlarındaki sert yükselişleri tersine çevirdi.

ABD’de faaliyet gösteren Intercontinental Exchange (ICE) emtia borsasında, kahve fiyatları yüzde 13,7, şeker yüzde 14,5, pamuk ise yüzde 3,8 arttı. Kahve ve şeker fiyatlarındaki artış, Brezilya’daki mevsimsel etkilerden kaynaklanan üretim endişelerinden kaynaklandı.

Değerli ve Baz Metallerde Düşüş, Alüminyumda Yükseliş

27 Şubat’tan bu yana ons bazında altın fiyatları yüzde 13,3, gümüş yüzde 21,8, platin yüzde 16,5, paladyum ise yüzde 18 azaldı. Altın 4.099,5 dolarla Kasım 2025’ten, gümüş 61 dolarla Aralık 2025’ten, platin 1.738,6 dolarla Aralık 2025’ten, paladyum 1.329,8 dolarla Ekim 2025’ten bu yana en düşük seviyeleri gördü.

Petrol fiyatlarındaki yükselişin enflasyonist baskıları artıracağı endişesiyle tahvil faizlerinde artış yaşandı. ABD Merkez Bankası’nın (Fed) bu yıl faiz indirimi yapmayacağı beklentileri ve güvenli liman olarak dolara talebin artması, altın ve gümüş fiyatlarında sert düşüşlere neden oldu.

ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırısı sonrası petrol fiyatlarının yükselmesiyle dolar güçlendi ve Fed’in faiz indirimi beklentileri ertelendi. Bu durum, altın ile endüstriyel alanda kullanılan gümüş, platin ve paladyumda sert düşüşlerin ana nedenleri olarak sıralandı.

Avrupa’da bazı ülkelerin merkez bankalarının savunma harcamalarını finanse etmek amacıyla altın sattığına dair haber akışı, altın fiyatlarındaki gerilemede başka bir faktör olarak öne çıktı.

Tezgah üstü piyasada bakır fiyatları yüzde 8,4, kurşun yüzde 3,4, nikel yüzde 4,4, çinko yüzde 8,6 düşerken, alüminyum yüzde 4,2 yükseliş kaydetti.

Enerji fiyatlarındaki sıçrama doların güçlenmesini hızlandırarak bakır fiyatlarını baskıladı. Jeopolitik risklerden dolayı küresel ekonomik aktivitenin zarar göreceği öngörüleri de bakır talebinin azalmasına neden oldu.

Orta Doğu’daki gerilim alüminyum arzını da tehlikeye attı. Katar ve Bahreyn’deki alüminyum üreticileri üretimi durdururken, Orta Doğu’nun küresel alüminyum üretiminin yaklaşık yüzde 9’unu karşılaması nedeniyle bu yıl küresel alüminyum açığının artacağı tahmin ediliyor.

Uzmanlardan Emtia Piyasası Değerlendirmesi

Bahçeşehir Üniversitesi Öğretim Üyesi Dr. Rahmi İncekara, İran’ın kendi petrol sevkiyatını sürdürdüğünü belirtti. İncekara, ülkenin petrol ticaretinin mart ayının ortası itibarıyla savaş öncesine kıyasla sınırlı düşüş yaşadığını kaydetti.

Bölgedeki diğer ihracatçıların sevkiyatlarının yüzde 95’ten fazla azaldığını aktaran İncekara, Suudi Arabistan’ın alternatif olarak boru hattına yöneldiğini ifade etti. Suudi Arabistan, petrolü Kızıldeniz’deki Yenbu limanına uzanan hat üzerinden yönlendirmeye başladı.

İncekara, bu boru hattının günlük kapasitesinin 7 milyon varil olmasına rağmen Yenbu limanının yaklaşık 5 milyon varil işleyebildiği bilgisini verdi.

Birleşik Arap Emirlikleri’nin de kısmen alternatif güzergah kullanabildiğini dile getiren İncekara, “Küresel petrol arzı, savaş nedeniyle her gün 11 milyon varil petrol kaybetmekte. Dolayısıyla hiçbir ülke bu krizin etkilerinden muaf olmayacaktır” açıklamasını yaptı.

Rahmi İncekara, küresel enerji piyasalarının Orta Doğu’daki gelişmelerin etkisiyle sert dalgalanmalar yaşadığının altını çizdi.

23 Mart’ta ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’ın enerji altyapısına yönelik planlanan saldırıyı beş gün ertelemesiyle Brent petrolün varil fiyatı 119 dolardan 96 dolar civarına geriledi. Bölgede karşılıklı saldırıların sürmesi risk algısını yeniden yükseltti.

İncekara, karşılıklı restleşmelerin anlaşma umutlarını törpülemeyle petrol fiyatlarının savaşın başlamasından bu yana yüzde 50 yükseldiğini vurguladı. Petrol fiyatlarının geleceğine ilişkin farklı senaryolar bulunduğunu belirtti.

Goldman Sachs’in artan küresel riskler nedeniyle petrol tahminini yukarı yönlü revize ettiğini hatırlatan İncekara, analizlere göre petrol sevkiyatlarının altı hafta boyunca normal seviyenin yüzde 5’ine kadar gerilemesi beklendiğini aktardı. Ardından bir ay sürecek kademeli bir toparlanma öngörüldü.

Bu senaryoda, Orta Doğu kaynaklı arz kaybının günlük 17 milyon varile ulaşabileceği ve toplam kaybın 800 milyon varili aşabileceğinin hesaplandığını kaydeden İncekara, uluslararası kuruluşların petrol sevkiyatlarında yaşanabilecek altı aylık bir aksaklıkta fiyatların varil başına 200 dolara yaklaşabileceği yönündeki çalışmalarını paylaştı.

• #Emtia Piyasası
• #Orta Doğu Gerilimi