Hürmüz Boğazı Açılsa Bile Bölgesel Kriz Hemen Sonlanmayabilir

ABD-İsrail ve İran arasındaki 8 Nisan tarihli ateşkesin bölgedeki gerilimi tamamen sona erdirmeyebileceği, yeni bir sürecin başlangıcını işaret ettiği belirtiliyor. Pakistan’ın arabuluculuğunda sağlanan ateşkes sonrası tarafların yeniden masaya oturması beklenirken, sahadaki gelişmeler sürecin hala kırılgan bir zeminde ilerlediğini gösteriyor.

İsrail’in Lübnan’ı ateşkes kapsamı dışında tutarak saldırılarını sürdürmesi çatışmanın farklı cephelerde devam ettiğini ortaya koyuyor. İran ise Hürmüz Boğazı’nın yeniden kapandığını duyurarak Lübnan cephesinin de sürece dahil edilmesini şart koşuyor. ABD yönetimi ise İran’a boğazı açması yönünde baskı yaparken, aksi takdirde daha sert sonuçlar doğabileceği mesajını veriyor.

Bu durum, tarafların yeni şartlar dayattığı ve pozisyonlarını yeniden şekillendirdiği bir ara dönemin yaşandığını gösteriyor. Ateşkes tartışmaları sürerken Hürmüz Boğazı’nın durumu da gündemde. Ancak boğaz açılsa bile küresel sistemin ne ölçüde eski haline dönebileceği sorusu belirsizliğini koruyor.

Küresel Enerji Ticaretinin Kilit Noktası: Hürmüz

Hürmüz Boğazı, dünya enerji ticaretinin en kritik geçiş noktalarından biri olmaya devam ediyor. Uluslararası enerji verilerine göre, bu dar hat üzerinden günlük yaklaşık 20 milyon varil petrol taşınıyor. Bu miktar, küresel petrol arzının yaklaşık beşte birine denk geliyor. Aynı zamanda günlük 250 bin ila 275 bin ton LNG sevkiyatıyla küresel gaz ticaretinin de önemli bir bölümü bu geçide bağlı.

Bu yoğunluk, Hürmüz’ü hem bölgesel bir geçiş noktası hem de küresel ekonomik sistemin kırılma hattı haline getiriyor. Asya ekonomilerinin enerji bağımlılığı düşünüldüğünde, boğazdaki her aksama küresel ticaret zincirini doğrudan etkiliyor. Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Murat Aslan, boğazın sınırlı kapasitesi nedeniyle küçük bir aksamanın bile tüm sistemi etkileyen bir darboğaza dönüşebileceğine dikkat çekiyor.

Piyasalar Ateşkesi Nasıl Değerlendirdi?

Krizin ilk günlerinde petrol piyasaları sert tepki göstererek Brent petrol fiyatları 119-120 dolar seviyelerine kadar yükseldi. Ateşkes haberinin ardından fiyatlar 93 dolar seviyesine gerilese de bu düşüş kalıcı olmadı ve piyasa kısa sürede yeniden 95-100 dolar bandına yöneldi. Bu dalgalanma, fiyatların yalnızca mevcut arz durumuna değil, geleceğe yönelik risk algısına göre şekillendiğini gösteriyor.

Prof. Dr. Murat Aslan, fiyat hareketlerinin sadece fiziksel arz kaybıyla açıklanamayacağını, piyasanın savaşın uzaması halinde oluşabilecek daha derin bir kriz ihtimalini de fiyatladığını belirtiyor. Aslan, petrol piyasasındaki fiyat artışlarının sadece arz kesintisinin değil, beklentilerin de fiyatlara güçlü biçimde yansıdığını vurguluyor.

Hürmüz’de Normalleşme Süreci Ne Kadar Sürer?

Hürmüz Boğazı’nın açılması, enerji akışının kısa sürede eski seviyesine dönmesi anlamına gelmeyebilir. Kriz, siyasi olduğu kadar teknik ve lojistik boyutlar da taşıyor. Savaş sürecinde bölgede yaklaşık 800 gemilik bir birikim oluştu. Boğazın mevcut kapasitesi dikkate alındığında bu birikimin kısa sürede eritilmesi teknik olarak mümkün görünmüyor.

Ek olarak, sigorta sisteminin yeniden kurulması, tankerlerin sigortalanması, ticari kontratların yapılandırılması ve zarar gören liman altyapısının onarılması gibi süreçler gerekiyor. Prof. Dr. Murat Aslan, teknik açılma ile fiili normalleşme arasında zaman farkı olduğuna dikkat çekerek, normalleşme sürecinin çoğu senaryoda 1-3 ay arasında gerçekleşmesini bekliyor.

Alternatif Hatlar Yeterli mi?

Hürmüz’e alternatif olarak öne çıkan hatlar, küresel enerji akışını tam anlamıyla ikame edebilecek kapasiteden uzak. Suudi Arabistan’ın doğu-batı hattı yaklaşık 7 milyon varil/gün, Birleşik Arap Emirlikleri’nin hattı ise yaklaşık 1.5-2 milyon varil/gün kapasite sunuyor. Bu iki hat birlikte bile yaklaşık 10 milyon varillik bir açık oluşturuyor.

Doğalgaz tarafında tablo daha da kırılgan. LNG taşımacılığında alternatif hatların sınırlı olması, Hürmüz’e bağımlılığı artırıyor. Prof. Dr. Murat Aslan, Katar başta olmak üzere bölgedeki LNG ihracatının büyük ölçüde bu dar geçide bağımlı olmasının, doğalgaz piyasasında ikame imkanlarını neredeyse ortadan kaldırdığını belirtiyor. Aslan, Hürmüz devre dışı kaldığında ortaya çıkan boşluğun tam olarak doldurulmasının mümkün olmadığını ifade ediyor.

Yeni Bir Enerji Dengesi Oluşuyor mu?

Hürmüz’de yaşanan kriz, geçici bir kesinti olsa da küresel enerji piyasasında daha kalıcı etkiler yaratabilecek bir kırılmaya işaret ediyor. Piyasalarda oluşan risk primi, ticaret davranışlarını ve tedarik stratejilerini doğrudan etkiliyor. Büyük ithalatçı ülkelerin enerji güvenliği için alternatif kaynak ve rota arayışlarını hızlandırması, sistemin yeniden şekillenebileceğini gösteriyor.

Prof. Dr. Murat Aslan, bu sürecin sonunda oluşacak dengenin eski sistemden farklı olacağını vurguluyor. Piyasa dengeye gelse de bu dengenin daha yüksek risk primi ve daha temkinli ticaret yapısıyla şekilleneceğini belirtiyor. Aslan, ithalatçı ülkelerin yenilenebilir enerji, nükleer enerji ve enerji verimliliği gibi alanlara yönelik yatırımlarını artırmaları ve dışa bağımlılığı azaltmaya yönelik stratejilere yönelmeleri beklentisi içinde.

Halihazırdaki tablo, ateşkesin tek başına krizi sona erdirmeye yetmeyebileceğini gösteriyor. Hürmüz Boğazı’nın teknik olarak açılması mümkün olsa da, sahadaki güvenlik riski, ekonomik kırılma ve tarafların stratejik hedefleri, sürecin kısa vadede tam anlamıyla normalleşmesini zorlaştırıyor. Yaşananlar, küresel enerji sisteminin daha ihtiyatlı, daha maliyetli ve daha kırılgan bir yapıya doğru evrildiği daha geniş bir sürecin parçası olarak öne çıkıyor.

• #Hürmüz Boğazı
• #Prof Dr Murat Aslan